به گزارش آنام فارس، کتاب «خلیج فارس و جزایر: پویایی‌های تاریخی و قرن بیست‌ویکم» (The Persian Gulf and Islands: Historical Dynamics and the 21st Century) با مشارکت چهار تن از استادان و پژوهشگران دانشگاه شیراز در انتشارات معتبر بین‌المللی Springer منتشر شد.
این کتاب که در ژوئیه ۲۰۲۶ برابر با مردادماه ۱۴۰۵ و به زبان انگلیسی منتشر شده، حاصل همکاری دکتر نظام‌الدین فقیه، استاد بازنشسته بخش مدیریت، دکتر سید ابوالقاسم فروزانی، استاد بخش تاریخ، دکتر علی‌حسین صمدی، استاد بخش اقتصاد و سارا فروزانی، دانش‌آموخته ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز است.
این اثر در ۸ فصل و ۱۸۵ صفحه، ابعاد تاریخی، حقوقی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی خلیج فارس و جزایر آن را با رویکردی میان‌رشته‌ای مورد بررسی قرار می‌دهد.
انتشار این کتاب در شرایطی انجام شده است که خلیج فارس و تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان، همچنان در مرکز تحولات امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه قرار دارند. هم‌زمانی انتشار این اثر با تنش‌های اخیر، مباحث مرتبط با حاکمیت بر جزایر سه‌گانه ایرانی و تحولات مربوط به آینده گذار انرژی، بر اهمیت پژوهشی و کاربردی آن افزوده است.
کتاب «خلیج فارس و جزایر» روند تحولات تاریخی این منطقه را از دوران باستان تا عصر حاضر دنبال می‌کند و با تمرکز بر نقش‌های راهبردی، اقتصادی و سیاسی جزایر، ابعاد گوناگون این تحولات را مورد واکاوی قرار می‌دهد.
مؤلفان در این پژوهش با استفاده از یافته‌های باستان‌شناختی، منابع کلاسیک و تاریخی، اسناد آرشیوی دوران استعمار و همچنین قواعد و رویه‌های حقوق بین‌الملل معاصر، بررسی کرده‌اند که چگونه عواملی همچون جغرافیا، تجارت، امپریالیسم، نفت و مناقشات مربوط به حاکمیت سرزمینی در شکل‌گیری سیاست منطقه‌ای و نظم سیاسی ـ اقتصادی جهان نقش داشته‌اند.
این پژوهش با بهره‌گیری از رویکردی تلفیقی در سه حوزه تاریخ، حقوق بین‌الملل و اقتصاد سیاسی، هفت محور اصلی را بررسی می‌کند. مناقشه حاکمیت بر جزایر سه‌گانه ایرانی شامل ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، نام‌گذاری و اهمیت تاریخی جزیره قشم، ژئوپلیتیک گذار انرژی، بازنمایی دریای پارس در متون کهن جغرافیایی، جغرافیای تاریخی مکران، جایگاه بندر سیراف در دوره آل‌بویه و اکوسیستم کارآفرینی در کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله این محورهاست.
قرار گرفتن این مطالعات در یک چارچوب تحلیلی منسجم، امکان بررسی نیروهای ساختاری و آرایش‌های نهادی متغیری را فراهم کرده است که در طول تاریخ، ساختارهای سیاسی، اقتصادی و فضایی ـ اجتماعی خلیج فارس را شکل داده‌اند.
کتاب همچنین با نگاهی انتقادی به موضوعاتی همچون میراث استعمار، دولت‌سازی، حاکمیت سرزمینی و همگرایی منطقه‌ای، جایگاه خلیج فارس را به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم نظم سیاسی ـ اقتصادی جهان مورد توجه قرار می‌دهد.
در مجموع، فصل‌های این کتاب تلاش می‌کنند تصویری عمیق، تحلیلی و از نظر مفهومی منسجم از جایگاه در حال تغییر خلیج فارس در نظام‌های جهانی ارائه دهند و در کنار آن، زمینه‌ای نظری و تحلیلی برای مطالعات آینده و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای فراهم کنند.
یکی دیگر از بخش‌های این اثر به چالش‌ها و فرصت‌های ژئوپلیتیک گذار انرژی در منطقه اختصاص دارد. در این بخش، درباره تأثیر تنش‌های تنگه هرمز بر روند جهانی حرکت به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر بحث شده است؛ بخشی که پیش از جنگ رمضان نگاشته شده و از منظر پیش‌بینی روندهای مرتبط با تحولات انرژی، اهمیت ویژه‌ای دارد.
این اثر میان‌رشته‌ای علاوه بر ارائه تصویری جامع از خلیج فارس، می‌تواند به گسترش ادبیات پژوهشی مرتبط با این منطقه کمک کند و برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان از جمله پژوهشگران، استادان دانشگاه، سیاست‌گذاران، دیپلمات‌ها و فعالان حوزه‌های اجرایی و راهبردی مورد استفاده قرار گیرد.
کتاب «خلیج فارس و جزایر» خلیج فارس را تنها یک پهنه جغرافیایی نمی‌داند، بلکه آن را فضایی تاریخی و پویا معرفی می‌کند که در آن جغرافیا با تاریخ، حافظه فرهنگی با تحولات معاصر و ساختارهای دیرپای قدرت با الگوهای نوظهور مبادله و هویت در تعامل هستند.
این اثر در نهایت می‌کوشد با ارائه تصویری دقیق، چندلایه و متوازن از خلیج فارس و جزایر آن، به توسعه گفتمان علمی درباره پایداری، صلح و همزیستی در جهانی مبتنی بر وابستگی متقابل کمک کند.
انتهای پیام /
