به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی آنام فارس، محمدرضا قانع امروز، دوشنبه 26 مرداد، در نشست خبری با خبرنگاران به ارزیابی نشریات و همایش‌های علمی را یکی از محورهای اصلی فعالیت این پایگاه دانست و گفت: برای ارزیابی نشریات، معیارهای مشخصی تعیین شده است که صاحبان نشریات باید آنها را رعایت کنند تا امکان ورود به فرآیند نمایه‌سازی در ISC و طی مراحل بعدی ارزیابی را داشته باشند.
وی افزود: به‌تازگی شاخص اثرگذاری نشریات که یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی کیفیت نشریات علمی است، منتشر شده و تاکنون یک‌هزار و ۷۵۴ نشریه موفق به دریافت این شاخص شده‌اند.
وی با اشاره به وجود بیش از چهار هزار عنوان نشریه در کشور اظهار کرد: بخشی از نشریات نتوانسته‌اند اطلاعات خود را در زمان تعیین‌شده تکمیل کنند و تعداد محدودی نیز با وجود ارائه اطلاعات، موفق به دریافت شاخص اثرگذاری نشده‌اند.
قانع خطاب به سردبیران و دست‌اندرکاران نشریات کشور تأکید کرد: مسئولان نشریات باید فعالیت‌های خود را به‌صورت مستمر رصد کرده و اطلاعات مورد نیاز را در بازه زمانی مشخص‌شده در سامانه ISC ثبت کنند، چراکه بخشی از مشکلات نشریات برای دریافت شاخص‌های ارزیابی ناشی از رعایت نکردن همین زمان‌بندی است.
نمایه‌سازی ۵۳ هزار مقاله کشورهای اسلامی در ISC
معاون پژوهشی ISC با اشاره به اهداف برنامه هفتم توسعه گفت: طبق این برنامه، در پایان برنامه هفتم باید ۵۵ هزار مقاله خارجی از کشورهای اسلامی در پایگاه ISC نمایه شده باشد.
وی افزود: تاکنون حدود ۵۳ هزار مقاله از کشورهای اسلامی در ISC نمایه شده و این حوزه طی دو سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته است.
قانع ادامه داد: فعالیت ISC به کشورهای اسلامی محدود نیست و در حال حاضر نشریات بیش از ۳۵ کشور خارجی نیز گردآوری شده و مقالات آنها در پایگاه اطلاعاتی ISC ذخیره شده و برای پژوهشگران امکان جست‌وجو دارد.
وی تأکید کرد: هر اندازه پشتوانه اطلاعاتی پایگاه تقویت شود، پاسخگویی به نیازهای جامعه علمی نیز با دقت و سرعت بیشتری انجام خواهد شد؛ به همین دلیل تکمیل هرچه سریع‌تر مخزن اطلاعاتی ISC در دستور کار قرار دارد تا ارزیابی‌ها و تحلیل‌های عملکرد پژوهشی به واقعیت نزدیک‌تر باشد.
معاون پژوهشی ISC همچنین از افزایش تعداد عناوین نشریات خارجی این پایگاه خبر داد و گفت: تعداد نشریات خارجی ISC که تا مدتی قبل حدود ۳۳۰ عنوان بود، اکنون از ۵۰۰ عنوان عبور کرده است و این افزایش، بیانگر تلاش برای تحقق مأموریت‌های ISC در چارچوب برنامه هفتم توسعه است.
۱۰ هزار و ۵۰۰ سند در مسیر تدوین شاخص استناد سیاستی
قانع یکی دیگر از وظایف مهم ISC را تأمین نیازهای اطلاعاتی جامعه علمی کشور دانست و اظهار کرد: اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات نیز در این پایگاه قابل جست‌وجو است و این اطلاعات به‌ویژه در تقویت ارتباط میان صنعت و دانشگاه و تجاری‌سازی محصولات علمی و فناورانه اهمیت دارد.
وی درباره شاخص استناد سیاستی (PCI) نیز گفت: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در چندین جلسه موضوع شاخص استناد سیاستی را با ISC مطرح کرده و این پایگاه متولی و تنها متولی این شاخص در کشور است.
قانع افزود: تاکنون ۱۰ هزار و ۵۰۰ سند در این حوزه جمع‌آوری شده و در حال تحلیل است تا در اختیار تصمیم‌گیران، سیاست‌گذاران، جامعه علمی و پژوهشگران قرار گیرد.
به گفته وی، شاخص استناد سیاستی مشخص می‌کند اسناد بالادستی تا چه اندازه به پژوهش‌های انجام‌شده توجه کرده‌اند و میان پژوهش‌های علمی کشور و مسائل بنیادین، نیازها و چالش‌های کشور چه ارتباطی وجود دارد. سامانه مرتبط با این شاخص نیز به‌زودی رونمایی خواهد شد.
توسعه همکاری‌های علمی ISC با ترکیه، مالزی و اندونزی
معاون پژوهشی ISC در ادامه از توسعه دیپلماسی علمی این مؤسسه خبر داد و گفت: همکاری‌های علمی با کشورهای مختلف از جمله ترکیه، مالزی و اندونزی با سرعت بیشتری دنبال می‌شود و این کشورها نیز برای گسترش این ارتباطات علاقه‌مند هستند.
قانع افزود: با دو دانشگاه مالزیایی UM و UKM نشست‌هایی برگزار شده و مقرر است همکاری با این دانشگاه‌ها با جدیت و نزدیکی بیشتری دنبال شود و فعالیت‌های علمی آنها نیز در چارچوب مأموریت‌های ISC در برنامه هفتم توسعه رصد شود.
تأکید ISC بر استفاده اخلاق‌مدار از هوش مصنوعی در پژوهش
وی با اشاره به برنامه‌های ISC برای ارتقای کیفیت و استانداردسازی نشریات اظهار کرد: برگزاری کارگاه‌های آموزشی، به‌ویژه در حوزه اخلاق پژوهش، یکی از برنامه‌های این مؤسسه است.
قانع افزود: هوش مصنوعی از یک سو ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای افزایش سرعت، دقت و بهره‌وری فعالیت‌های علمی ایجاد کرده، اما از سوی دیگر می‌تواند زمینه بروز تخلفات و بی‌اخلاقی‌های پژوهشی را نیز فراهم کند.
وی ادامه داد: افرادی که قصد سوءاستفاده دارند ممکن است از ابزارهای هوش مصنوعی در مسیر اهداف خود استفاده کنند؛ بنابراین استفاده مسئولانه و اخلاق‌مدار از این فناوری در حوزه علم ضروری است.
معاون پژوهشی ISC از برگزاری یک کارگاه آموزشی ویژه مسئولان و دست‌اندرکاران نشریات کشور خبر داد و گفت: در این کارگاه چالش‌های نشریات، مسائل مرتبط با نمایه‌سازی در ISC و مشکلات موجود بررسی می‌شود و به پرسش‌های دست‌اندرکاران پاسخ خواهد داد.
به گفته وی، تیم تخصصی ISC نیز حدود دو ساعت و نیم به‌صورت مجازی با مسئولان و دست‌اندرکاران نشریات کشور گفت‌وگو خواهد کرد.
هشدار ISC درباره خوداستنادی بیش از ۲۰ درصدی نشریات
قانع در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش میزان استناد در ارزیابی نشریات اظهار کرد: سردبیران نشریات باید توجه ویژه‌ای به موضوع «خوداستنادی» داشته باشند.
وی توضیح داد: در ارزیابی‌های بین‌المللی، خوداستنادی بیش از حد قابل قبول نیست و آستانه خوداستنادی ۲۰ درصد تعیین شده است؛ یعنی حداکثر ۲۰ درصد از استنادهای دریافت‌شده یک نشریه می‌تواند به مقالات همان نشریه یا استنادهای خودارجاعی اختصاص داشته باشد.
معاون پژوهشی ISC ادامه داد: خوداستنادی در محاسبه شاخص اثرگذاری و دیگر شاخص‌های ارزیابی نشریات تأثیرگذار است و ممکن است نشریه‌ای در ظاهر شاخص اثرگذاری بالایی داشته باشد، اما بررسی دقیق نشان دهد بخش قابل‌توجهی از استنادهای آن ناشی از خوداستنادی بوده است.
قانع با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد نشریات کشور این آستانه را رعایت می‌کنند، ابراز امیدواری کرد با برگزاری دوره‌های آموزشی و افزایش آگاهی سردبیران، سایر نشریات نیز این معیار را رعایت کنند.
تحولات منطقه‌ای مانع توسعه فعالیت‌های علمی ISC نشد
معاون پژوهشی ISC در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر تحولات منطقه و جنگ‌های اخیر بر داده‌های علمی و همکاری‌های بین‌المللی گفت: هرگونه تحول و تغییر، چه مثبت و چه منفی، می‌تواند بر روابط و دیپلماسی علمی با کشورهای دیگر اثر بگذارد.
وی افزود: رویکرد ISC توسعه همکاری علمی با همه کشورهاست و این مؤسسه آمادگی همکاری علمی با کشورهای مختلف را دارد، هرچند ممکن است طرف‌های مقابل ملاحظاتی داشته باشند.
قانع بیان کرد: بخشی از آمار مربوط به افزایش عناوین نشریات و مقالات نمایه‌شده در همین دوره تحولات منطقه‌ای و جنگ ۱۲ روزه محقق شده و ISC با وجود شرایط موجود توانسته روند جمع‌آوری داده‌های علمی و توسعه پایگاه اطلاعاتی خود را ادامه دهد.
ایران در تولیدات علمی مواد پیشرفته رتبه نهم جهان را دارد
سعید بختیاری، مدیر فناوری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نیز با تأکید بر اهمیت انتقال یافته‌های علمی به جامعه گفت: گزارش‌های مربوط به فعالیت‌های علمی و پژوهشی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهند داشت که نتایج آنها به جامعه منتقل شود، زیرا این موضوع علاوه بر آگاهی‌بخشی می‌تواند به امیدآفرینی در جامعه نیز کمک کند.
وی با تشریح وضعیت تولیدات علمی ایران در حوزه‌های فناورانه افزود: آمارهای ارائه‌شده صرفاً مربوط به تعداد مقالات علمی نیست، بلکه مقالاتی بررسی می‌شوند که در مجامع و پایگاه‌های معتبر جهانی نمایه، پذیرفته و منتشر شده‌اند.
بختیاری ادامه داد: بخش قابل‌توجهی از این مقالات حاصل فعالیت‌های پژوهشی است و به‌ویژه در حوزه صنعت، بسیاری از پروژه‌های فنی و پژوهشی به تولید مقاله منجر می‌شوند که می‌تواند به‌عنوان پیشران فعالیت‌های فناورانه عمل کند.
مدیر فناوری ISC گفت: رتبه‌بندی دانشگاه‌ها در ISC نیز صرفاً بر مبنای تولیدات علمی و میزان استنادات انجام نمی‌شود و شاخص‌های متعددی در آن مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی افزود: یکی از اقدامات مهم ISC با همکاری شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف)، طراحی الگوی ارزیابی توانمندی فناورانه کشور و دانشگاه‌هاست.
بختیاری اظهار کرد: این الگو می‌تواند میزان حرکت دانشگاه‌ها به سمت نیازهای جامعه را ارزیابی کند و شاخص‌های مختلفی در آن در نظر گرفته شده که بخشی از آنها به میزان نزدیک شدن فعالیت دانشگاه‌ها به نیازهای جامعه مربوط می‌شود. امیدواریم در ماه‌های آینده گزارش جامعی در این زمینه ارائه شود.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت تولیدات علمی ایران در چهار حوزه فناورانه برنامه هفتم پیشرفت گفت: در حوزه مواد پیشرفته که حوزه‌ای میان‌رشته‌ای مرتبط با رشته‌هایی مانند مکانیک، شیمی، فیزیک و علم مواد است، جمهوری اسلامی ایران بر اساس تعداد تولیدات علمی پنج سال اخیر، رتبه نهم جهان را در اختیار دارد.
ایران در هوش مصنوعی سوم و در علوم شناختی نخست جهان اسلام است
مدیر فناوری ISC افزود: ایران در حوزه هوش مصنوعی در میان کشورهای اسلامی رتبه سوم را دارد و پس از عربستان و ترکیه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در فناوری کوانتوم، ایران رتبه دوم کشورهای اسلامی را به خود اختصاص داده و در علوم شناختی نیز کشورمان رتبه نخست جهان اسلام را دارد.
بختیاری با اشاره به مجموع عملکرد ایران در چهار حوزه فناورانه تصریح کرد: اگر این چهار حوزه به‌صورت مجموع در میان کشورهای اسلامی بررسی شوند، ایران جایگاه نخست را به دست می‌آورد.
وی گفت: این وضعیت نشان می‌دهد حرکت علمی کشور در حوزه علم و فناوری و در چارچوب مأموریت دانشگاه‌ها، عملکرد قابل‌توجهی داشته است.
مدیر فناوری ISC تأکید کرد: منظور از حوزه‌های فناورانه، تولید مقالات در حوزه‌های فنی، مهندسی و علوم پایه و انتشار آنها در مجلات معتبر و پراستناد است.
بختیاری افزود: دستیابی به چنین جایگاهی به تجهیزات آزمایشگاهی، امکانات، بودجه و روابط بین‌الملل نیاز دارد؛ بنابراین قرار گرفتن ایران در جمع کشورهای برتر اسلامی در این حوزه‌ها، با توجه به سطح امکانات و منابع موجود، نشان‌دهنده یک حرکت علمی جدی و جهادی در کشور است.
ضرورت تکمیل زنجیره علم تا فناوری و تجاری‌سازی
مدیر فناوری ISC با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره علم تا فناوری گفت: تولید مقاله به‌تنهایی به معنای تولید فناوری یا اثرگذاری مستقیم آن بر زندگی مردم نیست.
وی ادامه داد: برای تبدیل دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها به فناوری و ایجاد اثر ملموس در زندگی مردم، باید حلقه‌های بعدی زنجیره شامل سرمایه‌گذاری، ایجاد کسب‌وکار، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها و تجاری‌سازی محصولات مورد توجه قرار گیرد.
بختیاری اظهار کرد: دانش تولیدشده در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم، علوم شناختی و مواد پیشرفته باید با حمایت دولت و حاکمیت به فناوری تبدیل شود و از طریق ایجاد شرکت‌ها و محصولات فناورانه به جامعه برسد.
وی تأکید کرد: لازم است حلقه‌های بعدی زنجیره علم و فناوری بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرد.
مدیر فناوری ISC در پایان گفت: آنچه امروز در ISC رصد می‌شود، بخش نخست این زنجیره یعنی وضعیت تولیدات علمی و ظرفیت پژوهشی کشور است و پیشنهاد می‌شود بخش‌های بعدی زنجیره نیز مورد حمایت قرار گیرد تا دستاوردهای علمی کشور علاوه بر عرصه‌های بین‌المللی، در جامعه و زندگی مردم نیز نمود عینی پیدا کند.
انتهای پیام /
- نویسنده : لیلا کریمی
