به گزارش آنام فارس، مجمع خیرین آبرسان فارس از سال ۱۳۹۵ با هدف استفاده از ظرفیت خیرین، متخصصان، نخبگان و مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی شکل گرفت؛ مجموعه‌ای که تلاش کرده است در کنار دستگاه‌های اجرایی، بخشی از نیازهای زیرساختی حوزه آب را با تکیه بر سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی پاسخ دهد.
شکل‌گیری یک ایده؛ آب، مسئله‌ای فراتر از دولت
ایده شکل‌گیری این مجمع بر یک واقعیت استوار بود؛ اینکه بحران آب، مسئله‌ای ملی و چندوجهی است و مدیریت آن نمی‌تواند صرفاً به منابع عمومی و بودجه‌های دولتی متکی باشد.
بنیان‌گذاران مجمع خیرین آبرسان فارس بر این باور بودند که مردم، خیرین و صاحبان صنایع می‌توانند در کنار دولت، سهم مؤثری در توسعه زیرساخت‌های آبی داشته باشند؛ از همین رو، فعالیت مجمع با هدف هدایت کمک‌های مردمی به سمت پروژه‌های اولویت‌دار حوزه آب آغاز شد.
در این الگو، خیرین صرفاً به تأمین مالی پروژه‌های آبرسانی محدود نشدند، بلکه ظرفیت‌های تخصصی، فنی و مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی نیز در خدمت اجرای طرح‌های مرتبط با آب قرار گرفت.
بیش از ۳۵۰ میلیارد تومان مشارکت مردمی
حاصل نزدیک به یک دهه فعالیت مجمع خیرین آبرسان فارس، جذب بیش از ۳۵۰ میلیارد تومان مشارکت مردمی، خیرین و مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی بوده است.
بر اساس اعلام این مجمع، پروژه‌هایی که با استفاده از این مشارکت‌ها اجرا، تکمیل، مرمت یا پشتیبانی شده‌اند، ارزش روزی بیش از ۲ هزار میلیارد تومان، معادل بیش از ۲ همت دارند.
این تفاوت میان میزان مشارکت جذب‌شده و ارزش روز پروژه‌های اجراشده، از نگاه مسئولان مجمع، بیانگر نقش مشارکت مردمی در اهرم‌کردن منابع و افزایش بهره‌وری سرمایه‌گذاری در حوزه آب است؛ به این معنا که منابع خیرین در بسیاری از موارد با استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، امکانات فنی و سایر منابع، به پروژه‌هایی با ارزش اقتصادی بسیار بالاتر تبدیل شده است.
۱۷۰۰ کیلومتر شبکه آب؛ بخشی از کارنامه مجمع
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کارنامه مجمع خیرین آبرسان فارس، اجرای پروژه‌های مرتبط با شبکه‌های انتقال و توزیع آب است.
بر اساس آمار عملکرد اعلام‌شده، تاکنون حدود یک‌هزار و ۷۰۰ کیلومتر از شبکه‌های انتقال و توزیع آب با مشارکت خیرین اجرا، مرمت یا بازسازی شده است.
این اقدامات با هدف توسعه دسترسی به آب، افزایش پایداری شبکه، کاهش هدررفت و بهبود کیفیت خدمات‌رسانی در مناطق مختلف انجام شده و بخشی از نیازهای زیرساختی مناطق دارای تنش آبی را پوشش داده است.
در کنار توسعه شبکه، ۱۲ هزار و ۷۵۰ مترمکعب مخزن ذخیره آب نیز با مشارکت خیرین احداث شده است؛ مخازنی که در پایداری تأمین آب و مدیریت نوسانات مصرف نقش مهمی دارند.
از حفر چاه تا مطالعات ژئوفیزیکی
فعالیت مجمع به اجرای شبکه و مخزن محدود نمانده و در بخش تأمین منابع آب نیز پروژه‌هایی را دنبال کرده است.
بر اساس آمار ارائه‌شده، تاکنون ۵۱ حلقه چاه با مشارکت خیرین حفر شده است. همچنین برای جلوگیری از هدررفت منابع مالی و افزایش دقت در شناسایی محل مناسب حفاری، ۱۴ مطالعه ژئوفیزیکی انجام شده است.
اهمیت مطالعات ژئوفیزیکی در این بخش از آن جهت است که منابع خیرین پیش از ورود به مرحله حفاری، با مطالعات فنی و کارشناسی بیشتری هدایت شوند و احتمال انتخاب نقاط نامناسب برای تأمین آب کاهش یابد.
آب‌شیرین‌کن، آبخوانداری و آبخیزداری؛ عبور از نگاه سنتی به بحران آب
یکی دیگر از بخش‌های قابل توجه فعالیت مجمع خیرین آبرسان فارس، ورود به پروژه‌هایی فراتر از آبرسانی مستقیم است.
در این چارچوب، ۱۱ دستگاه آب‌شیرین‌کن نصب و راه‌اندازی شده و پروژه‌های آبخیزداری و آبخوانداری نیز در شهرستان‌های مختلف استان دنبال شده است.
اجرای طرح‌های آبخیزداری و آبخوانداری در مناطقی از جمله نی‌ریز و مشارکت در طرح‌های تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، از جمله اقداماتی است که نشان می‌دهد رویکرد مجمع صرفاً تأمین آب برای مصرف فعلی نیست، بلکه بخشی از فعالیت‌های آن به حفظ و تقویت منابع آب برای آینده اختصاص دارد.
همچنین حمایت از طرح‌های مهار سیلاب و هدایت روان‌آب‌ها از دیگر محورهای فعالیت این مجموعه بوده است؛ اقداماتی که در صورت اجرای صحیح می‌تواند هم‌زمان به کاهش خسارت سیلاب و تقویت منابع آب زیرزمینی کمک کند.
وقتی سرمایه اجتماعی به زیرساخت تبدیل می‌شود
کارنامه مجمع خیرین آبرسان فارس را می‌توان نمونه‌ای از تبدیل سرمایه اجتماعی به سرمایه زیرساختی دانست.
در شرایطی که محدودیت منابع مالی دولت، افزایش هزینه اجرای پروژه‌ها و گستردگی نیازهای حوزه آب، امکان پاسخ‌گویی سریع به همه مطالبات را دشوار کرده است، ورود خیرین و بخش خصوصی می‌تواند بخشی از این شکاف را پوشش دهد.
مسئولان مجمع معتقدند اگر اجرای پروژه‌های انجام‌شده امروز صرفاً بر عهده دولت قرار می‌گرفت، برای اجرای آن‌ها به اعتباری بیش از ۲ همت نیاز بود؛ در حالی که مشارکت خیرین توانسته است با منابعی به مراتب محدودتر، زمینه اجرای مجموعه‌ای از پروژه‌های زیربنایی را فراهم کند.
از این منظر، مشارکت مردمی تنها یک کمک مالی نیست؛ بلکه می‌تواند به تسریع اجرای پروژه‌ها، کاهش هزینه‌های عمومی، افزایش بهره‌وری سرمایه‌گذاری و تقویت حس مالکیت اجتماعی نسبت به منابع آب منجر شود.
چرا مشارکت مردم در مدیریت آب اهمیت دارد؟
آب تنها یک کالای مصرفی یا یک منبع طبیعی نیست. امنیت غذایی، سلامت عمومی، کشاورزی، صنعت، محیط‌زیست و حتی پایداری اقتصادی و اجتماعی مناطق مختلف به دسترسی پایدار به منابع آب وابسته است.
در چنین شرایطی، مدیریت آب نیازمند همکاری میان دولت، مردم، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، تشکل‌های مردم‌نهاد و متخصصان است.
تجربه مجمع خیرین آبرسان فارس نیز بر همین مبنا شکل گرفته است؛ ایجاد بستری که در آن خیرین، صاحبان صنایع، شرکت‌ها، متخصصان و دانشگاهیان بتوانند در کنار دستگاه‌های اجرایی، برای حل مسائل حوزه آب نقش‌آفرینی کنند.
یک الگو برای سایر استان‌ها
اکنون نزدیک به یک دهه از آغاز فعالیت مجمع خیرین آبرسان فارس می‌گذرد و این مجموعه با جذب بیش از ۳۵۰ میلیارد تومان مشارکت و اجرای پروژه‌هایی با ارزش روز بیش از ۲ همت، یکی از نمونه‌های قابل توجه مشارکت اجتماعی در حوزه آب به شمار می‌رود.
البته تداوم و توسعه این مدل، نیازمند فراهم‌شدن بسترهای قانونی، افزایش اعتماد میان نهادهای دولتی و سازمان‌های مردم‌نهاد، شفافیت در نحوه هزینه‌کرد کمک‌ها و تسهیل مسیر مشارکت خیرین است.
مسئولان مجمع بر این باورند که ظرفیت مشارکت مردم بسیار بیشتر از میزان فعلی است و در صورت ایجاد سازوکارهای مناسب، می‌توان منابع قابل توجهی را برای اجرای پروژه‌های آبرسانی، آبخیزداری، آبخوانداری، تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، کاهش هدررفت و فرهنگ‌سازی مصرف آب بسیج کرد.
تجربه فارس از این منظر یک پیام روشن دارد: در مواجهه با بحران آب، دولت به تنهایی کافی نیست و مردم نیز نباید صرفاً مخاطب سیاست‌های مدیریت مصرف باشند؛ بلکه می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند.
«مجمع خیرین آبرسان فارس» در نزدیک به یک دهه فعالیت، تلاش کرده است همین ایده را از سطح شعار به میدان عمل بیاورد؛ از شبکه‌های انتقال و مخازن ذخیره آب تا حفر چاه، مطالعات ژئوفیزیکی، آب‌شیرین‌کن‌ها، آبخیزداری و آبخوانداری.
اکنون این تجربه می‌تواند بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد؛ الگویی که نشان می‌دهد اگر اعتماد، تخصص، سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی در کنار منابع و ظرفیت‌های دولت قرار گیرد، حتی در یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های کشور نیز می‌توان بخشی از مسیر حل مسئله را هموار کرد.
انتهای پیام /
- نویسنده : لیلا کریمی
