به گزارش آنام فارس، در آیین گرامیداشت سالروز ثبت ملی بافت تاریخی شیراز که در سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس برگزار شد، مهدی پارسایی، معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس، با قدردانی از همراهی دستگاه‌های اجرایی، فعالان بخش خصوصی و تشکل‌های میراث فرهنگی، این همدلی را سرمایه‌ای ارزشمند برای استان دانست.
پارسایی با اشاره به نقش بخش خصوصی در حوزه میراث فرهنگی گفت این بخش در بسیاری از موارد با تعریف رویدادهای خودجوش، به دستگاه‌های دولتی انگیزه داده و آن‌ها را به حرکت درآورده است.
به گفته وی، همین هم‌افزایی میان نهادهای مختلف، ظرفیتی مهم و مؤثر برای صیانت از میراث تاریخی شیراز به شمار می‌رود.
معاون استاندار فارس با تأکید بر اینکه بافت تاریخی موضوعی چندلایه و پیچیده است، توضیح داد هر فرد می‌تواند از زاویه‌ای متفاوت به این گنجینه نگاه کند، اما از منظر مهندسی، بافت تاریخی مجموعه‌ای از نسبت‌ها، اندازه‌ها و تناسباتی است که طی قرن‌ها شکل گرفته و حاصل تجربه زیست انسان در این اقلیم است. او با اشاره به ریشه واژه مهندسی نیز گفت این واژه از هندسه و مفهوم تناسبات سرچشمه می‌گیرد و وقتی از بافت تاریخی سخن می‌گوییم، در واقع از نسبت‌های هوشمندانه‌ای حرف می‌زنیم که معماران و مهندسان گذشته برای پاسخ به نیازهای زندگی انسان طراحی کرده‌اند.
پارسایی با تشبیه بافت تاریخی شیراز به یک کتابخانه بزرگ، اظهار کرد هر بنای تاریخی مانند کتابی است که تجربه، دانش و راهکارهایی برای مواجهه انسان با محیط پیرامونش را در خود نگه داشته است. به گفته او، این آثار عصاره تلاش انسان هوشمند شیرازی برای پاسخ دادن به مسائل جغرافیایی، اقلیمی و اجتماعی هستند و هنوز هم می‌توانند راهنمای امروز باشند.
وی ادامه داد که جغرافیای شیراز در طول قرن‌ها تغییر چندانی نکرده، اما فناوری و دانش بشر دگرگون شده است؛ با این حال، پرسش‌هایی که این جغرافیا برای ساکنان امروز مطرح می‌کند، همان پرسش‌هایی است که پیشینیان نیز با آن روبه‌رو بودند و پاسخ‌های موفق آنان در قالب بناهای تاریخی همچنان در برابر ما قرار دارد.
معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با تأکید بر اینکه بافت تاریخی باید به‌عنوان یک منبع آموزشی مورد مطالعه قرار گیرد، گفت معماران و شهرسازان امروز پیش از طراحی فضاهای جدید باید به این میراث رجوع کنند؛ زیرا بسیاری از پاسخ‌های موفق به مسائل سکونت، تجارت، آموزش و عبادت در آثار تاریخی شیراز ثبت شده است.
پارسایی همچنین با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی شیراز و نقش معماری سنتی در ایجاد آسایش، بیان کرد یکی از جلوه‌های هوشمندی معماران گذشته، توجه به باغ، آب و حوض در بافت تاریخی بوده است. به گفته او، وجود هزاران حوض در خانه‌های تاریخی، شبکه‌ای گسترده از رطوبت در سطح شهر ایجاد می‌کرد که همراه با نسیم ورودی از دامنه‌های دراک، نقش یک سامانه طبیعی خنک‌کننده را ایفا می‌کرد.
وی افزود باغ‌های بالادست شهر، به‌ویژه در محدوده قصردشت، علاوه بر تعدیل دمای هوا، با درختان نارنج و مرکبات، عطر و طراوت بهار شیراز را شکل می‌دادند و همین کیفیت منحصربه‌فرد، نام «بهار شیراز» را به نمادی شناخته‌شده در کشور تبدیل کرده است.
معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس در پایان با تأکید بر ضرورت مطالعه مستمر بافت تاریخی شیراز خاطرنشان کرد این میراث ارزشمند صرفاً متعلق به گذشته نیست، بلکه گنجینه‌ای برای امروز و آینده است و مهندسان، پژوهشگران، مدیران و همه شهروندان باید با مراجعه مداوم به آن، درس‌های لازم برای ساخت شهری پایدار، هویت‌مند و متناسب با اقلیم شیراز را بیاموزند.
حفاظت پویا از بافت تاریخی شیراز؛ چالش‌های قانونی و ضرورت اجرای قانون مرمت
صادق زارع، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس، با ارائه آماری دقیق از جایگاه فارس در کشور گفت: «استان فارس با دارا بودن بیش از ۳ هزار و ۳۰۰ اثر ثبت ملی، شامل بناها و بافت‌های تاریخی، محوطه‌ها، کاروانسراها، قلعه‌ها، آتشکده‌ها، قنوات و آثار طبیعی و ناملموس، یکی از غنی‌ترین پهنه‌های میراث فرهنگی در کشور است.»
زارع حفاظت از این حجم گسترده از میراث را با تکیه صرف بر اعتبارات دولتی ناممکن خواند و بر لزوم استفاده از ظرفیت‌های قانونی و مردمی تأکید کرد. وی گفت: «مشارکت انجمن‌ها و تشکل‌های میراث فرهنگی و حضور سازمان‌یافته خیران در حوزه مرمت، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.» او با اشاره به ماده ۲۰ قانون برنامه توسعه، این ظرفیت قانونی را فرصتی برای فعالان اقتصادی دانست تا بخشی از مالیات خود را به سرمایه‌گذاری در مرمت بناهای تاریخی اختصاص دهند. وی در عین حال نسبت به عدم اجرای کامل «قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی» (مصوب ۱۳۹۸) انتقاد کرد و بر ضرورت عملیاتی‌سازی کامل آن تأکید ورزید.
حفاظت پویا از بافت تاریخی شیراز؛ عبور از حفاظت صرف به سوی باززنده‌سازی
معاون میراث فرهنگی فارس با طرح ایده «هر مدرسه یک موزه»، بر لزوم آموزش مهارت‌های سنتی مرمت از سنین پایه تأکید کرد. او با اشاره به اینکه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی اگرچه به احیای برخی خانه‌های تاریخی کمک کرده، اما همچنان در سطح بافت متوازن نیست، افزود: «احیای واقعی نباید محدود به کالبد باشد؛ بلکه باید مسائل اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان را نیز دربرگیرد.»
زارع تأکید کرد: «ما باید از حفاظت صرف فاصله بگیریم و به سمت حفاظت پویا و باززنده‌سازی حرکت کنیم. بناهای تاریخی باید ضمن حفظ اصالت کالبدی، دوباره وارد چرخه زندگی، اقتصاد، گردشگری و فعالیت‌های فرهنگی شوند.» او نبود ضوابط اختصاصی و طرح جامع حفاظت و احیای بافت تاریخی شیراز را خلأیی جدی دانست و تعریف «پروژه‌های محرک توسعه» در نقاط کلیدی را راهبردی برای گسترش روند باززنده‌سازی معرفی کرد.
حفظ بافت تاریخی شیراز؛ صیانت از هویت و سبک زندگی در قلب شهر
مهدی قلندری، معاون شهرسازی و معماری شهرداری شیراز، این محدوده را حافظه تاریخی شهر خواند. او اظهار داشت: «بافت تاریخی شیراز نه تنها یک سایت معماری، بلکه بازتابی از سبک زندگی، آداب و رسوم و پیوندهای اجتماعی است که طی قرن‌ها در این پهنه شکل گرفته است. بنابراین، هرگونه نگاه به این بخش از شهر، باید نگاهی کلان و جامع باشد؛ چرا که با حفاظت از بافت تاریخی، در واقع ما در حال حفظ هویت خودمان به عنوان شهروندان شیراز هستیم.»
معاون شهرسازی و معماری شهرداری شیراز با بیان اینکه این محدوده، شناسنامه فرهنگی و تمدنی شهر است، افزود: «احیای بافت تاریخی یک پروژه عمرانی صرف نیست؛ بلکه بازگرداندن جریان زندگی، روح فرهنگی و پویایی به رگ‌های شهر است. اگر زندگی از بافت تاریخی رخت بربندد، معماری و کالبد آن نیز به مرور فرسوده شده و کارکرد خود را از دست می‌دهد.»
نسل جوان؛ سرمایه‌های آینده در مسیر حفاظت از میراث
قلندری با ابراز خرسندی از حضور پرشور نوجوانان و خانواده‌ها در این رویداد، نگاهی امیدوارانه به آینده حفاظت از میراث فرهنگی داشت. او حضور پررنگ نسل نو را نشانی از پویایی اجتماعی دانست و گفت: «حضور نوجوانان در چنین آیین‌هایی بسیار امیدبخش است. این جوانان، سرمایه‌های آینده این شهر هستند و همان کسانی‌اند که قرار است در دهه‌های آتی، پرچمدار صیانت از میراث کهن ما باشند.»
وی با تأکید بر آموزش و آشناسازی این نسل افزود: «امیدواریم با آشنایی هرچه بیشتر این عزیزان با ارزش‌های میراث فرهنگی و تاریخی شیراز، شاهد نقش‌آفرینی مؤثر آنان در حفظ این گنجینه بی‌بدیل باشیم. انتقال این مفاهیم به نسل بعد، ضامن پایداری برنامه‌های حفاظتی ماست.»
احیای زندگی؛ محور اصلی رویکرد شهرداری
معاون شهرسازی و معماری شهرداری شیراز، نگاه این معاونت به مقوله احیا را نگاهی «انسان‌محور» و «حیات‌بخش» توصیف کرد. قلندری تأکید کرد: «احیای بافت تاریخی تنها به مرمت ظاهری ساختمان‌ها یا استحکام‌بخشی دیوارها محدود نمی‌شود. هدف اصلی ما در شهرداری، بازگرداندن زندگی، هویت و جریان فرهنگی به این محدوده است.»
او با اشاره به دشواری‌های این مسیر خاطرنشان کرد: «تحقق چنین هدفی بدون همراهی و مشارکت صمیمانه مردم امکان‌پذیر نیست. ما معتقدیم بافت تاریخی باید محلی برای زندگی باشد، نه موزه یا فضای متروک. برای دستیابی به این مطلوب، نیازمند مشارکت عمومی هستیم.»
همکاری‌های بین‌دستگاهی؛ کلید صیانت از سرمایه ملی
قلندری در بخش پایانی سخنان خود، بر ضرورت استمرار برنامه‌های حفاظت و احیا با تکیه بر هم‌افزایی تأکید کرد. وی گفت: «امیدواریم با همکاری تمامی دستگاه‌های متولی، جامعه متخصصان و شهروندان عزیز، بتوانیم مسیر صیانت از این میراث ارزشمند را با قدرت و با استفاده از پشتوانه‌های علمی ادامه دهیم.»
او در پایان ابراز امیدواری کرد که بافت تاریخی شیراز، به عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های فرهنگی کشور، با همت همگانی برای نسل‌های آینده حفظ شده و همچنان الهام‌بخشِ توسعه و هویت‌مداری در مدیریت شهری شیراز باقی بماند.
چرخش استراتژیک مدیریت شهری شیراز؛ از کارفرمایی تا تسهیل‌گری در بافت تاریخی
نسترن نژداغی، رئیس اداره بازآفرینی شهری شهرداری شیراز، در این مراسم با اشاره به تحول بنیادین در نگاه مدیریت شهری نسبت به بافت‌های تاریخی اظهار کرد: «مدیریت شهری دیگر خود را در جایگاه کارفرما نمی‌بیند، بلکه اکنون نقشی تسهیل‌گر و توانمندساز ایفا می‌کند. این تغییر نگرش، ماحصل سال‌ها آموزش، تعامل مستمر با کنشگران بازآفرینی شهری، استادان دانشگاه و فعالان عرصه میراث فرهنگی است.»
نژداغی با تأکید بر اینکه شهرداری شیراز اکنون خود را عضوی از زنجیره حفاظت و احیای هویت تاریخی شهر می‌داند، تصریح کرد: «در انتخاب مدیران حوزه بافت تاریخی، دقت و حساسیت‌های ویژه‌ای به کار گرفته شده است تا رویکردی تخصصی و همسو با ارزش‌های میراثی حاکم شود.»
هویت شیراز؛ فراتر از کالبد و سنگ و آجر
رئیس اداره بازآفرینی شهری شیراز با بیانی شاعرانه در توصیف هویت این شهر گفت: «شیراز تنها مجموعه‌ای از ساختمان‌های تاریخی نیست؛ هویت این شهر در طنین صدای اذان مسجد وکیل، عطر و طعم زندگی، اشعار جاری در فضا، گفتگوهای گرم همسایگی و خاطراتی است که در کوچه‌ها و گذرهای تاریخی آن جریان دارد. هر برنامه بازآفرینی باید تمامی این ابعاد ناملموس را نیز در بر گیرد.»
نژداغی با مرور تجربه بیش از دو دهه فعالیت خود در این حوزه افزود: «پس از پشت سر گذاشتن تجربیات متفاوت از تملک، تخریب و نوسازی، امروز به باوری جمعی رسیده‌ایم: شهر کهن، شهری فرسوده نیست؛ بلکه میراثی است زنده که باید با تکیه بر نیازهای روز، مرمت، معاصر‌سازی و احیا شود.»
بازآفرینی فرهنگ‌مبنا؛ تمرکز بر معیشت ۷۷ هزار نفر
نژداغی با اشاره به جزئیات آماری بافت تاریخی شیراز گفت: «محدوده‌ای با بیش از ۱۳ هزار قطعه زمین و حدود ۷۷ هزار نفر جمعیت را پیش رو داریم. رویکرد “بازآفرینی فرهنگ‌مبنا” در شیراز بر دو رکن اساسی استوار است: اول، رویدادمحور بودن برنامه‌ها و دوم، ارتقای کیفیت زندگی و معیشت ساکنان. بدون لحاظ کردن نیازهای این جمعیت انبوه، هیچ طرح توسعه‌ای به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.»
وی توسعه پایدار را در گرو مشارکت مردم دانست و افزود: «روایت شهر باید از بطن فرهنگ آن استخراج شود. زمینه‌گرایی، شناخت دقیق رفتارهای شهروندان و وفاداری به هویت شیراز، اولویت‌های اصلی ما در طراحی فضاهای شهری هستند.»
پس‌گیری فضاهای شهری از سلطه خودرو
رئیس اداره بازآفرینی شهری شیراز با تأکید بر اولویت «انسان‌محوری» در فضاهای تاریخی، بیان کرد: «کوچه‌های بافت تاریخی در دوران پیش از اختراع خودرو شکل گرفته‌اند، بنابراین حق تقدم در این فضاها مطلقاً با انسان است. ما موظفیم فضاهای شهری را از سلطه ماشین بازپس بگیریم و آن را به محلی برای زندگی، تعامل و تجربه زیسته تبدیل کنیم، نه صرفاً گذرگاهی برای تردد سواره.»
نژداغی در پایان با اشاره به آمادگی مدیریت شهری برای همکاری با جامعه مهندسی، از تدوین ضوابط تخصصی و مشوق‌های ویژه برای حفاظت و احیا خبر داد و اظهار کرد: «درهای شهرداری به روی متخصصان، دانشگاهیان و دلسوزان شیراز باز است. احیای هویت شهر تنها با مشارکت جمعی و هم‌افزایی همه نهادها و شهروندان محقق خواهد شد.
انتهای پیام /
- نویسنده : لیلا کریمی
