به گزارش خبرنگار گروه شهری آنام فارس، محمدعلی چوبینی در دومین همایش حکمرانی مطلوب در تمدن نوین اسلامی با اشاره به تغییر مفهوم محله در زندگی شهری امروز اظهار کرد: در تقسیمبندیهای شهری، شیراز دارای ۱۵۲ محله است، اما واقعیت این است که بسیاری از آنچه امروز محله نامیده میشود، دیگر واجد ویژگیهای سنتی و هویتی محله نیست.
وی افزود: در گذشته، محله بر پایه نوعی همگنی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شکل میگرفت و ساکنان آن نسبت به یکدیگر احساس قرابت و تعلق داشتند، اما توسعه شهری، غلبه مدرنیته، رشد عمودی شهرها و تغییر سبک زندگی باعث شده بسیاری از فضاهای میانهمسایگی همچون حیاطها، کوچهها و میدانگاههای شهری از بین برود.
چوبینی با بیان اینکه امروز در برخی مجتمعهای مسکونی حتی دو بلوک مجاور نیز هیچ نسبت اجتماعی با یکدیگر ندارند، ادامه داد: ما با محلهای مواجهیم که در آن همسایه از همسایه خبر ندارد؛ حس بیپناهی و تنهایی شهری گسترش یافته و نظارت اجتماعی تضعیف شده است.
وی این وضعیت را ناشی از حذف «فضای سوم» در شهرها دانست و گفت: انسان امروز میان فضای خصوصی خانه و فضای کاری در رفتوآمد است، در حالی که شهر نیازمند فضاهای عمومی و جمعی است؛ فضاهایی که مردم در آن با یکدیگر ارتباط، اصطکاک اجتماعی و تجربه زیست جمعی داشته باشند. در گذشته مسجد، میدانگاهها و برخی فضاهای شهری این نقش را ایفا میکردند.
معاون فرهنگی شهردار شیراز احیای محلات را یک ضرورت استراتژیک برای مدیریت شهری توصیف کرد و افزود: بازسازی سرمایه اجتماعی، افزایش تابآوری شهری و تقویت انسجام اجتماعی بدون احیای محلات ممکن نیست و مسجد میتواند محور این بازآفرینی باشد.
مسجد باید از دیوارهایش بیرون بیاید
چوبینی با تأکید بر ضرورت بازتعریف نقش مسجد در شهر معاصر اظهار کرد: نگاه ما این است که مسجد نباید صرفاً یک ساختمان در دل محله باشد، بلکه باید به «سیستمعامل محله» تبدیل شود؛ نهادی که بتواند جریانهای اجتماعی، فرهنگی و حتی بخشی از مسائل محله را راهبری کند.
وی ادامه داد: امروز نیاز داریم مسجد از دیوارهای خود بیرون بیاید و نقش واقعیاش را بهعنوان کانون محله ایفا کند؛ جایی برای گفتوگو، مشارکت، حل مسئله، انسجامبخشی و پیوند میان مردم و مدیریت شهری.
چوبینی با اشاره به تدوین «طرح احیای محلات با محوریت مساجد» در شهرداری شیراز گفت: برای این طرح آییننامه اجرایی تدوین شده، مصوبه شورای اسلامی شهر وتأییدیه وزارت کشور اخذ شده و حتی ردیف بودجه مشخص برای آن در نظر گرفتهایم.
معاون فرهنگی شهردار شیراز با بیان اینکه هیچ نهادی به تنهایی قادر به حل چالشهای اجتماعی محلات نیست، تصریح کرد: شهرداریها اساساً متولی مستقیم همه مسائل اجتماعی نیستند، اما ما بهعنوان مدیریت شهری احساس کردیم یک حلقه مفقوده در حوزه اجتماعی و احیای محلات وجود دارد و باید برای آن ورود کنیم.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز افزود: این طرح هنوز نوپاست و طبیعتاً با آزمون و خطا و چالشهای مختلف مواجه خواهد بود، اما نمیتوان نسبت به فروپاشی تدریجی پیوندهای محلهای بیتفاوت بود.
وی با اشاره به اجرای پایلوت این طرح در تعدادی از مساجد شیراز گفت: واقعیت این است که همه مساجد امروز ظرفیت تبدیل شدن به کانون احیای محله را ندارند و باید این مسئله را صادقانه پذیرفت.
چوبینی در ادامه سخنان خود به تحلیل دلایل تغییر کارکرد تاریخی مساجد پرداخت و گفت: در گذشته ساختار حکمرانی شهری سادهتر، منسجمتر و مبتنی بر روابط اجتماعی نزدیکتر بود. مردم یکدیگر را میشناختند، نیازها محدودتر بود و مسجد بهصورت طبیعی نقش اجتماعی، حمایتی، آموزشی و هویتی ایفا میکرد.
وی افزود: امام محله در گذشته صرفاً امام جماعت نبود؛ مرجع اجتماعی، مشاور خانواده، واسطه حل اختلاف، تکیهگاه مردم و محور انسجام محله محسوب میشد. یکی از دلایل این اثرگذاری نیز زندگی امام مسجد در همان محله بود.
به گفته چوبینی، جامعه امروز از «اعتماد شخصمحور» به سمت «اعتماد کارکردی» حرکت کرده است؛ یعنی مردم صرفاً بر پایه جایگاه افراد اعتماد نمیکنند، بلکه به دنبال کارآمدی، شفافیت و توان حل مسئله هستند.
وی یکی از چالشهای امروز مساجد را تعدد ارکان و موازیکاری دانست و گفت: گاهی نبود انسجام میان ارکان مسجد و نهادهای مختلف موجب میشود مسجد نتواند نقش محوری خود را ایفا کند.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز با تشریح رویکرد این طرح اظهار کرد: هدف ما این است که نظام مسائل محلات از دل خود مردم استخراج شود، نه اینکه نسخهای از بالا برای محلهها پیچیده شود.
وی ادامه داد: مسجد در این مدل، به پل ارتباطی میان مردم و مدیریت شهری تبدیل میشود؛ محلی که بتواند مسائل محله را احصا، اولویتبندی و برای حل آنها مطالبهگری و مشارکت ایجاد کند.
چوبینی خاطرنشان کرد: این فرآیند علاوه بر افزایش سرمایه اجتماعی و حس تعلق، مردم را از صرفاً مطالبهگر بودن خارج میکند و آنها را به بخشی از فرآیند مدیریت و حل مسئله شهری تبدیل میکند.
وی در پایان تأکید کرد: اگر قرار است حکمرانی شهری موفقی شکل بگیرد، باید جامعه را با خود همراه کند و این همراهی بدون احیای نهادهای اجتماعی ریشهدار همچون مسجد و بازسازی هویت محلات امکانپذیر نخواهد بود.
انتهای پیام/
