به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی آنام فارس، صمد نژادابراهیمی، مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام کرد: طی چهار سال گذشته حدود ۱۲۵ نشریه علمی ایرانی برای نخستینبار در پایگاههای بینالمللی معتبری همچون Web of Science و Scopus نمایه شدهاند و در حال حاضر شمار نشریات نمایهشده کشور به ۴۲۵ عنوان رسیده که یک رکورد کمسابقه در تاریخ نشر علمی ایران محسوب میشود.
وی با اشاره به اینکه تنها در سال گذشته نزدیک به ۵۰ نشریه ایرانی به این نمایهها راه یافتهاند، گفت: این سطح از رشد تصادفی نیست و حاصل برنامهریزی هدفمند، تلاش هماهنگ سردبیران، مدیران نشریات، پژوهشگران و سیاستگذاران حوزه علم و فناوری است؛ رشدی که تکرار آن بدون برنامه مشخص امکانپذیر نخواهد بود.
نژادابراهیمی نشریات علمی را یکی از ارکان مرجعیت علمی کشور دانست و افزود: نشریات در حکم ویترین بینالمللی علم ایران هستند و ارتقای جایگاه آنها نقش مستقیمی در تثبیت مرجعیت علمی کشور دارد.
وی با اشاره به برگزاری نشست سردبیران نشریات نمایهشده با همکاری مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) و معاونت پژوهشی وزارت علوم گفت: تمرکز اصلی این نشستها بر نگهداشت کیفیت نشریات پس از ورود به نمایههای بینالمللی است، چراکه ورود به این پایگاهها نقطه پایان نیست و حتی یک سهلانگاری کوچک میتواند به حذف یک نشریه منجر شود.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری امور پژوهشی وزارت علوم با بیان اینکه نشریات علمی یک سرمایه ملی هستند، اظهار کرد: برخی نشریات ایرانی در سطح بینالمللی ارزشی معادل چند میلیون دلار دارند؛ هرچند هدف وزارت علوم کسب درآمد مستقیم نیست، اما این ارزشگذاری بیانگر جایگاه علمی و اعتبار بالای این نشریات است.
وی نقش هوش مصنوعی در آینده نشر علمی را اجتنابناپذیر دانست و گفت: تقابل با فناوری راهحل نیست. هوش مصنوعی میتواند یک دستیار قدرتمند برای پژوهشگران باشد، اما تهدید اصلی آن، خدشهدار شدن اصالت آثار علمی است. نژادابراهیمی تأکید کرد: مسئولیت اصالت مقاله بر عهده نویسنده است و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی باید بهصورت شفاف اعلام شود؛ در غیر این صورت، مقاله باید سلب اعتبار شود.
در ادامه این نشست، محمدرضا قانع، عضو هیأت علمی ISC، با هشدار نسبت به بیاخلاقی علمی گفت: مهمترین آسیب استفاده نادرست از هوش مصنوعی در نشریات، تولید آثار فاقد اصالت است. وی تأکید کرد: نشریات باید هم مزایا و هم مخاطرات این فناوری را بشناسند و استفاده آگاهانه و اخلاقمحور را در دستور کار قرار دهند.
علی گزنی، عضو هیأت علمی مؤسسه استنادی علوم جهان اسلام نیز با اشاره به ارتباط کیفیت نشریات با رتبه دانشگاهها گفت: افزایش صرف تعداد مجلات اسکوپوس بدون توجه به اثرگذاری استنادی، میتواند به افت جایگاه دانشگاههای کشور در رتبهبندیهای بینالمللی منجر شود. وی افزایش رویتپذیری مقالات و بهرهگیری هدفمند از شبکههای اجتماعی علمی را از عوامل کلیدی در افزایش استنادها دانست.
فرشید دانش، عضو هیأت علمی ISC، با اشاره به چالشهای داوری علمی اظهار کرد: ابزارهای تشخیص استفاده از هوش مصنوعی در مقالات هنوز دقت صددرصدی ندارند و به همین دلیل، سیاستگذاری شفاف سردبیران و اخلاق پژوهش اهمیت دوچندان دارد. وی تصریح کرد: هوش مصنوعی نویسنده نیست، بلکه ابزار تسهیلگر است و استفاده از آن باید بهصورت شفاف در مقالات اعلام شود.
سخنرانان این نشست در جمعبندی نهایی تأکید کردند: هوش مصنوعی جایگزین تفکر، خلاقیت و نوآوری انسانی نخواهد شد، بلکه در صورت استفاده درست و مسئولانه میتواند به ارتقای کیفیت نشریات علمی، پژوهشها و جایگاه بینالمللی علم ایران کمک کند.
